Бүгінгі таңда жасанды интеллект күнделікті өмірге белсенді түрде еніп, жұмысқа, оқуға және ғылыми зерттеулерге деген көзқарасты өзгертуде. Технологиялар деректерді талдауға, процестерді автоматтандыруға, жаңа шешімдер жасауға және үйреншікті тапсырмаларды жеңіл әрі жылдам орындауға көмектесуде. Осыған байланысты: «Ғалымдар нейрожелілерді қалай пайдаланады, олар адамның орнын баса ала ма және олардың ғылым мен тұрмыс болашағына әсері қандай болады?» деген сұрақтар жиі туындайды.
Бұл туралы Liter.kz үшін Қазақстандағы 1 университет, 6 колледж және 1 мектепті біріктіретін ALT білім беру корпорациясының құрылтайшысы Гүлзана Серікова айтып берді.
Цифрлық экономика, логистика және инженерияға мамандандырылған техникалық жоғары оқу орнының өкілі ретінде Гүлзана Серікова Қазақстандағы қолданбалы ғылымның жаңа технологиялық шындыққа қалай бейімделіп жатқанын және еліміздің негізгі салаларында мамандар даярлауға қойылатын талаптардың қалай өзгеретінін бақылап отыр.
– Ғалымдар өз жұмысында жасанды интеллектіні пайдалана ма? – Сөзсіз, бүгінде жасанды интеллект ғылыми ортадағы маңызды құралға айналды. Қазіргі зерттеушілер оны үлкен деректер массивтерін талдау, процестерді модельдеу, гипотезаларды тексеру және адамға қолмен байқау қиын болатын заңдылықтарды іздеу үшін қолданады. ЖИ-дің басты артықшылығы — жылдамдық. Егер бұрын ақпаратты өңдеуге айлар кетуі мүмкін болса, бүгінде мұны санаулы сағаттарда жасауға болады. Сондықтан ғалымдар үшін жасанды интеллект адамды алмастырушы емес, идеялар мен жаңалықтарға назар аударуға мүмкіндік беретін қуатты көмекші болып табылады.
– Ғылымның қай салаларында ЖИ жиі қолданылады? – Бүгінде ЖИ ғылымның барлық дерлік бағыттарында белсенді қолданылады. Біздің университетіміз бен ғалымдарымыздың тәжірибесіне сүйенсек, бұл — көлік және логистика, инженерия, IT, құрылыс және басқарудың зияткерлік жүйелері. Мысалы, логистикада ЖИ жүк ағындарын болжауға және шамадан тыс жүктеме қаупін азайтуға көмектеседі. Инженерияда — конструкцияларды модельдеуге және есептеулердің дәлдігін арттыруға септігін тигізеді. Медицинада — суреттерді талдап, диагностикаға көмектеседі. Білім беруде — дербестендірілген оқу бағдарламаларын жасауға мүмкіндік береді. Яғни, ЖИ қазірдің өзінде заманауи ғылымды дамытудың әмбебап құралына айналды.
– ЖИ ғалымдардың орнын баса ала ма? – Толықтай алмастыру мүмкін емес. Жасанды интеллект тез есептей алады, талдайды және заңдылықтарды табады, бірақ онда адамға тән түйсік (интуиция), креативтілік, құндылықтар мен жауапкершілік жоқ. Біз мынадай формуланы ұстанамыз: адам интеллектісі + ЖИ = аса жоғары нәтиже. Машина күнделікті қайталанатын жұмысты өз мойнына алады, ал адам мағынаны қалыптастырады, мақсат қояды, шешім қабылдайды және салдары үшін жауап береді. Сондықтан алмастыру туралы емес, адам мен технологияның ынтымақтастығының жаңа форматы туралы айтқан дұрыс.
– Ғалымдар ЖИ-ді күнделікті өмірде қолдана ма? – Әрине. Бүгінде көптеген оқытушылар, зерттеушілер мен мамандар ЖИ-ді тек жұмыста ғана емес, күнделікті өмірде де пайдаланады. Мысалы, күнді жоспарлау, мәтіндерді өңдеу, ақпарат іздеу, материалдарды аудару, презентациялар жасау, трендтерді талдау және күнделікті тапсырмаларды автоматтандыру үшін. Бұл уақытты үнемдеуге және энергияны адамның үлесі шынымен маңызды болатын салаға — шығармашылыққа, қарым-қатынасқа және тәлімгерлікке бағыттауға көмектеседі.
– Қарапайым адам ЖИ-ді өмірде қолдана ала ма? Тұрмыста ЖИ-ді қолданудың қарапайым мысалдары қандай? – Шын мәнінде, ЖИ біздің қасымызда әлдеқашан пайда болған. Көптеген адамдар оны байқамай-ақ күнделікті қолданады. Бұл — дауыстық көмекшілер, ақылды колонкалар, навигаторлар, фильмдер мен музыка ұсынымдары, онлайн-аудармашылар, чат-боттар, қауіпсіздік жүйелері және «ақылды үй» форматындағы құрылғылар. Біздің студенттеріміз қазір мұндай технологияларды зерттеп қана қоймай, оларды жасауға да қатысуда. Университетте мамандандырылған зертхана жұмыс істейді, онда «ақылды үй» жүйелері мен заманауи роботтар негізінде болашақтың сценарийлері модельденеді. Мұнда студенттер машиналарды күнделікті тапсырмаларды орындауға үйретеді: жарық пен микроклиматты басқару, үй-жайлардың қауіпсіздігін бақылау, тұрмыстық процестерге көмектесу және адам өмірінің жайлылығын арттыру.
– ЖИ оқу мен зерттеулерге көмектесе ме? – Иә, өте маңызды көмек көрсетеді. Жасанды интеллект цифрлық тәлімгерге айналуда. Ол студенттерге жеке оқу траекториясын құруға көмектеседі, әлсіз тұстарын көрсетеді, материалдар ұсынады және күрделі тақырыптарды меңгеруді жеделдетеді. Зерттеушілер үшін ЖИ халықаралық дереккөздерді жылдам талдай алатынымен, ғылыми мақалаларды аударумен, ақпаратты құрылымдаумен және қажетті деректерді табумен пайдалы. Бұл ғалымдарға күнделікті жұмысқа аз уақыт жұмсап, нақты жаңалықтарға көбірек көңіл бөлуге мүмкіндік береді.
– ЖИ-ді қолдануда тәуекелдер бар ма? – Әрине, кез келген технология сияқты, жасанды интеллектінің де тәуекелдері бар. Бұл модельдердің қателіктері, сенімсіз жауаптар (галлюцинациялар), деректердің жылыстауы, автоматты шешімдерге тәуелділік және киберқауіпсіздік мәселелері болуы мүмкін. Сондықтан ЖИ-ді жай ғана қолданып қоймай, оны сауатты пайдалану маңызды. Біз әрдайым: «ЖИ-ге сен, бірақ алгоритмдерді тексер», — деп айтамыз. Сын тұрғысынан ойлау және цифрлық сауаттылық заманауи адамның негізгі дағдылары болып қала береді.
– Ғалымдар ЖИ-дің қандай танымал құралдарын қолданады? – Бүгінде ғалымдар мен мамандар ЖИ құралдарының кең спектрін пайдаланады. Танымал құралдардың ішінде: презентациялар жасауға арналған Gamma App, цифрлық аватарлары бар видеоларға арналған Synthesia AI, аналитика мен мәтінмен жұмыс істеуге арналған Gemini, ақпаратты зияткерлік іздеуге арналған Perplexity AI бар. ALT-та бұл технологиялар оқу процесіне енгізілген. Мысалы, университеттегі барлық оқытушылар дәрістер мен оқу материалдарын дайындау үшін Gamma App-қа қол жеткізді. Сонымен қатар, видеосабақтар жасау үшін оқытушылардың жеке цифрлық аватарлары қолданылады.
– ЖИ-дің ғылым мен тұрмыстағы болашағын қалай көресіз? – Біз ЖИ-дің болашағына дамудың практикалық құралы ретінде қараймыз. Ғылымда ЖИ тәулік бойы модельдеу, талдау және бастапқы есептеулер жүргізе алатын цифрлық зертханалар пайда болады, бұл идеядан жаңалық ашуға дейінгі жолды жеделдетеді. Тұрмыста технологиялар ортаның табиғи бөлігіне айналады: оқуға, қаржыға, қауіпсіздікке және сатып алуларға көмектесетін болады.
