Тұрақты даму мақсаттарының (ТДМ) №16 «Бейбітшілік, әділеттілік және тиімді институттар» мақсатына қол жеткізу аясында Әлеуметтік-гуманитарлық пәндер және дене тәрбиесі кафедрасының сениор-лекторы Бейсенова П.М. 2026 жылғы 28 маусым -7 шілде аралығында Рига қаласында (Латвия) өткен «Living Traditions: Latvia’s Intangible Cultural Heritage» атты халықаралық жазғы мектепке қатысты. Бағдарлама Латвияның Білім беруді дамыту жөніндегі мемлекеттік агенттігінің (VIAA) және Латвия университеті Гуманитарлық факультетінің Латвия тарихы институтының қолдауымен ұйымдастырылды. Халықаралық жазғы мектеп аясында Қазақстан, Өзбекстан, Түркия, Грузия, Украина, Қытай, Венгрия, Молдова, Польша, Чехия, Испания және Ұлыбританиядан келген қатысушылар Латвияның тарихына, мәдениетіне, тілдік мұрасына, дәстүрлеріне, сондай-ақ тарихи және материалдық емес мәдени мұрасына арналған дәрістерге, архивтік сессияларға және мәдени-танымдық экскурсияларға қатысты. Бағдарлама Латвия, Еуропа елдері және әлемнің өзге өңірлерінен келген зерттеушілер арасындағы ғылыми ынтымақтастықты дамытуға арналған тұрақты халықаралық алаң қалыптастыруға мүмкіндік берді.
Айта кетейік, жазғы мектепке қатысу конкурстық іріктеу негізінде жүзеге асырылды. Іріктеу қорытындысы бойынша әріптесіміз жазғы мектепке қатысуға толық грантқа ие болды.
Анықтама үшін: Материалдық емес мәдени мұра (МЕММ) мәдени тиесіліктің, ұлттық бірегейлік пен қоғамдық өзіндік сананың маңызды қайнар көзі болып табылады. Ол әдет-ғұрыптарды, ойындарды, ауызша халық шығармашылығының түрлерін, білім мен дағдыларды, сондай-ақ олармен байланысты құралдарды, заттарды, артефактілерді және мәдени кеңістіктерді қамтиды. Бұл құндылықтарды қауымдастықтар, әлеуметтік топтар, ал кейбір жағдайларда жеке адамдар өздерінің мәдени мұрасының ажырамас бөлігі ретінде мойындайды.
Жазғы мектепке қатысу жинақталған тәжірибені жан-жақты зерделеуге, қазіргі қоғамдағы дәстүрлердің маңызын айқындауға, сондай-ақ мәдени мұраны тұрақты дамудың, шығармашылық әлеуетті арттырудың және қоғамдық бірлікті нығайтудың маңызды ресурсы ретінде жаңаша түсінуге мүмкіндік берді.
Жазғы мектеп бағдарламасы туралы толығырақ
Жазғы мектеп бағдарламасы әлемнің түрлі өңірлерінен келген қатысушылардың басын қосып, Латвия мен Балтық өңірінің тарихын, мәдениетін, тілдік және діни мұрасын қамтитын бай междисциплинарлық курсты ұсынды.
Академиялық дәстүрлер мен тарихи мұра
-
Латвия университетінің студенттік карцеріне (Karceris) экскурсия:
Алғашқы іс-шаралардың бірі мемлекеттік қорғаудағы бірегей мәдени ескерткіш — студенттік карцермен танысу болды. Қатысушылар XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы студенттік өмірдің тарихымен және академиялық дәстүрлермен танысты. Карцер қабырғаларындағы суреттер мен жазбаларға сол кезеңдегі студенттік мәдениеттің айғағы ретінде ерекше көңіл бөлінді. 1875–1905 жылдар аралығында мұнда тәртіп бұзған: дәрістерді босатқан, оқу құралдары мен мүлікті бүлдірген, оқытушыларға бағынбаған, мензурлық фехтованиеге (өткір шпагалармен дуэльге) қатысқан және басқа да теріс қылықтар көрсеткен студенттер отырғызылған. Қазіргі уақытта Студенттік карцер музей қарамағында, ал оның мамандары бұл бірегей тарихи ескерткішті зерттеуді жалғастыруда. -
Латвия мемлекеттік тарихи архивіндегі сессия:
Бағдарламада «Интеллектуалдық мұра: тарихи жадыны іздеу және құжаттандыру мәселелері» тақырыбына арналған сессия ерекше орын алды. Бұл мекеме Латвия Ұлттық архивінің құрылымдық бөлімшесі болып табылады әрі еліміздің ең ескі архивтік мекемесі саналады. Оның қорында 1220 жылдан 1945 жылға дейінгі кезеңдегі Латвия аумағындағы тарихи оқиғаларды, саяси процестерді, экономикалық, әлеуметтік және мәдени өмірді көрсететін алты миллионнан астам құжаттық айғақтар сақталған. Қатысушылар ең ерте тарихи құжаттармен, соның ішінде пергаменттер жинағымен, иеліктер мен халықты ревизиялау материалдарымен, шіркеу құжаттарымен және басқа да бірегей дереккөздермен танысты. -
Риганың Ескі қаласы бойынша экскурсия:
Латвия елордасының тарихи орталығы бойынша экскурсияны зерттеуші әрі тарихшы Uldis Vanags (Daugavpils University) жүргізді. Экскурсия барысында қатысушылар Риганың сәулет ескерткіштерімен, мәдени нысандарымен және қаланың даму тарихымен танысты.
Тарих және әскери мәдениет бойынша дәрістер
-
«XIII–XIV ғасырлардағы Балтық өңіріндегі әскери ритуалдар» (Vytautas Magnus University):
Дәріс ортағасырлық Балтық қоғамдарының әскери мәдениетіне, әскери дәстүрлердің, ритуалдар мен әскери қақтығыстарды сүйемелдеген символикалық практикалардың ерекшеліктеріне арналды. Сонымен қатар Орта ғасырлардағы христиандандыру мен саяси қайта құрулардың әсерінен өңірдегі әскери мәдениеттің өзгеру процестері қаралды. -
«Речи Посполитая құрамындағы бұрынғы ливон жерлерінің XVI–XVII ғасырлардағы мәдени дамуының қозғаушы күші ретіндегі діни қайшылықтар» (University of Warsaw):
Дәріс діни процестердің өңірдің қоғамдық және мәдени дамуына тигізген әсерін ашып көрсетті. -
«Ауызша тарих: кеңес дәуірінің адамдарынан сұхбат алу — сұхбат сұрақтарын дайындаудағы қиындықтар» (Daugavpils University):
Бағдарламаның қорытынды іс-шарасы барысында қатысушылар сұхбат жүргізу методикасын, ауызша тарихи дереккөздермен жұмыс істеу ерекшеліктерін, сондай-ақ жеке және ұжымдық тарихи жадыны сақтау мәселелерін зерделеді.
Этнография, фольклор және діни дәстүрлер
-
«Латыштар не нәрсеге, қалай және неліктен сенеді? Латыш халық сенімдерінің мәтіндері, халықтық практикалары және дүниетанымы» (University of Latvia):
Дәрісте қатысушылар латыш халқының дәстүрлі наным-сенімдерімен, фольклорымен, әдет-ғұрыптарымен және дүниетанымдық түсініктерімен танысты. -
«Латгалия тілдері мен диалектілері: шекаралық өңірдің балтық және славян бейматериалдық мәдени мұрасы» (University of Warsaw):
Дәріс барысында Латгалияның тілдік алуан түрлілігі, балтық және славян мәдениеттерінің өзара іс-қимыл ерекшеліктері, сондай-ақ мәдени мұраны сақтаудағы диалектілердің маңызы қаралды. -
Старообрядтар тарихы мен дәстүрлері:
-
Гребенщиков старообрядтар қауымдастығына сапар: Діни мұраны зерттеудің практикалық жалғасы ретінде қатысушылар қауымдастық жанындағы музейге барып, Латвиядағы старообрядшылық тарихымен, діни өмірдің ерекшеліктерімен, Латвиядағы ең ірі старообрядтар қауымдастығының дәстүрлерімен және мәдени мұрасымен танысты.
-
«Латвия старообрядтарындағы қалыңдықты алып қашу дәстүрі: шығу тегі мен трансформациясы» (Daugavpils University): Дәріс бұл әдет-ғұрыптың тарихи бастауларына, оның мәдени маңызына және тарихи даму барысында болған өзгерістерге арналды.
-
Мәдениет, гастрономия және заманауи дизайн
-
«Латвиядағы тамақтану және сусын мәдениеті: дәуірлер мен халықтардың тоғысында» (Daugavpils University, University of Warsaw, Czech Academy of Sciences):
Дәріскерлер латвиялық асхананың қалыптасу ерекшеліктерін, түрлі халықтардың елдің гастрономиялық дәстүрлеріне тигізген әсерін, сондай-ақ тамақ пен сусындарды тұтыну мәдениетінің эволюциясын қарастырды. Практикалық бөлім ретінде дәстүрлі латвиялықแกзактарды, алкогольсіз және алкогольді сусындарды дегустациялау ұйымдастырылып, қатысушыларға ұлттық кулинарлық дәстүрлермен жақынырақ танысуға мүмкіндік берілді. -
«Заманауи латвиялық дизайндағы дәстүрлі латыш орнаменті» (University of Latvia):
Дәріс ұлттық орнаменттердің заманауи мәдениеттегі, өнердегі, сән мен дизайндағы орнына, сондай-ақ заманауи шығармашылық практикалар арқылы мәдени дәстүрлерді сақтауға арналды.
Бағдарлама қорытындысы
Жазғы мектеп бағдарламасының арқасында әлемнің түрлі өңірлерінен келген қатысушылар құнды междисциплинарлық тәжірибе жинақтап, Латвияның тарихы, мәдениеті, тілдік және діни мұрасы туралы білімдерін тереңдетті, мәдени мұраны зерттеу мен сақтаудың заманауи тәсілдерімен танысты, сондай-ақ халықаралық академиялық ынтымақтастықты кеңейтіп, мәдениетсаралық диалогты нығайтты.
